Współwystępowanie schizofrenii i chorób somatycznych

Ważnym zagadnieniem z perspektywy oceny kosztów związanych z zaburzeniem psychicznym jest współwystępowanie chorób. Schizofrenia – na potrzeby niniejszego opracowania uznana za chorobę wskaźnikową – często współwystępuje z chorobami somatycznymi oraz innymi zaburzeniami psychicznymi. Pacjenci psychiatryczni częściej niż przedstawiciele populacji ogólnej chorują na schorzenia układu oddechowego – przewlekłą obturacyjną chorobę płuc (POCHP), niedoczynność tarczycy oraz zapalnie wątroby typu C. Wyniki badań Browna wykazały, że Standardowe Wskaźniki Umieralności (SMR) u chorych ze schizofrenią są wyższe we wszystkich rozpatrywanych przez badaczy przyczynach śmierci, do których należały: choroby układu sercowo-naczyniowego (SMR 2,58), układu oddechowego (SMR 4,99), nowotwory (SMR 1,49), choroby układu pokarmowego (SMR 2,89). Wyniki cytowanego badania nad umieralnością potwierdzają szacunki zapadalności na nowotwory, wśród których procesy neoplastyczne gardła, płuc, jelita grubego oraz sutka są częstsze wśród osób z rozpoznaniem schizofrenii. Crump wykazał, że mężczyźni ze schizofrenią umierali 15 a kobiety 12 lat wcześniej niż przedstawiciele populacji ogólnej. Do głównych przyczyn śmierci ponownie należały: choroba niedokrwienna serca oraz nowotwory. Pacjenci ze schizofrenią rzadziej w stosunku do osób zdrowych mieli wcześniej postawione rozpoznanie choroby niedokrwiennej serca 26,3% vs 43,7% oraz nowotworu 73,9% vs 82,3%, co stanowi wyzwanie dla specjalistów zdrowia publicznego.

Około połowa pacjentów cierpiących z powodu tej psychozy jest uzależniona od alkoholu, nikotyny lub kanabinoidów, ze wszelkimi konsekwencjami – także somatycznymi – stosowania substancji psychoaktywnych. Częstość uzależnienia od nikotyny jest trzykrotnie wyższa wśród pacjentów ze schizofrenią, niż w populacji ogólnej, odpowiednio 88% i 25-30%46. Zagadnienie leczenia odwykowego pacjentów psychiatrycznych stanowi poważne wyzwanie nie tylko dla terapeutów uzależnień ale także dla całego systemu opieki zdrowotnej, przede wszystkim w związku z częstymi nawrotami choroby wskaźnikowej, słabą współpracą (compliance) oraz ograniczoną dostępnością jednostek specjalizujących się w pracy z pacjentami obarczonymi tzw. „podwójną diagnozą”.

Współwystępowanie schizofrenii

Wiele danych wskazuje na współwystępowanie schizofrenii oraz cukrzycy i zespołu metabolicznego. Szacuje się, że około 15% pacjentów z tą psychozą choruje na cukrzycę w porównaniu do 6% osób w populacji ogólnej. W rodzinach pacjentów psychiatrycznych częstość cukrzycy jest także wyższa od oczekiwanej średniej populacyjnej, co według części autorów może wskazywać na wspólny patomechanizm. Badania w tym zakresie nie są jednak wciąż jednoznaczne. Powszechnym zjawiskiem w grupie pacjentów ze schizofrenią jest otyłość. Wykazano, że pacjenci mają 1,5 do 4,0 razy większe szanse na wystąpienie otyłości w stosunku do populacji ogólnej, co stanowi kolejny czynnik ryzyka zespołu metabolicznego. Otyłość sprzyja rozwojowi cukrzycy i stanowi składową zespołu metabolicznego oraz zwiększa ryzyko wystąpienia nowotworów – pierwotnego raka wątroby, raka okrężnicy i trzustki, a także raka piersi i endometrium u kobiet oraz raka wątroby i pęcherza u mężczyzn. Synergiczne patogenne współdziałanie kilku różnych czynników ryzyka chorób jest szczególnie ważne w przypadku pacjentów psychiatrycznych. Wspomniana wcześniej późna diagnostyka chorób somatycznych, niski wskaźnik współpracy (compliance) oraz ograniczenie poziomu funkcjonowania społecznego przekładają się na konieczność uznania pacjentów za populację narażoną na wyższą chorobowość. Niezbędne wydaje się wdrażanie rozwiązań przeciwdziałających temu zjawisku – zarówno na poziomie systemu opieki zdrowotnej, jak i w codziennej praktyce – choćby poprzez pracę na rzecz lepszej współpracy i utrzymywania remisji. U ponad 2/3 chorych na schizofrenię przyczyną zgonu jest choroba niedokrwienna serca, a w populacji ogólnej odsetek ten wynosi około 50%55. Do istotnych czynników ryzyka, z których wiele wiąże się ze sobą, należą: palenie papierosów, niewłaściwa dieta, mała aktywność fizyczna, otyłość, względne ubóstwo i nieodpowiednia jakość opieki zdrowotnej. Analiza jedenastoletnich fińskich rejestrów, wykazała, że wskaźniki umieralności wśród chorych na schizofrenię przyjmujących leki przeciwpsychotyczne jest niższy w porównaniu z osobami nieotrzymującymi leków.

Szereg danych wskazuje, że ryzyko zgonu osób z rozpoznaniem schizofrenii jest 2–3-krotnie wyższe niż w populacji ogólnej, a 2/3 zgonów ma przyczyny naturalne. Jako przyczyny zwiększonego ryzyka wymienia się wyższy odsetek samobójstw oraz – wspomniane powyżej ryzyko współwystępowania chorób somatycznych.uzależnienia - schizofrenia

Ważnym zagadnieniem z perspektywy oceny kosztów związanych z zaburzeniem psychicznym jest współwystępowanie chorób. Schizofrenia – na potrzeby niniejszego opracowania uznana za chorobę wskaźnikową – często współwystępuje z chorobami somatycznymi.

Ryzyko śmierci - schizofrenia