Leczenie schizofrenii

Leczenie zaburzenia o złożonym obrazie i szerokim wpływie na życie osób nim dotkniętych wymaga wielowymiarowego podejścia – zarówno w zakresie postępowania stricte medycznego, jak i rehabilitacyjnego. Należy mieć na uwadze, że oddziaływanie medyczne to przeprowadzenie, zgodnej z obecnym kanonem wiedzy, diagnostyki i zaproponowanie leczenia. W przypadku chorób przewlekłych niezmiernie ważne, a czasem kluczowe znaczenie ma sposób świadczenia usług medycznych oraz ich dostępność. Obecnie funkcjonujący w Polsce system opieki psychiatrycznej stanowi przejście z pierwszego do drugiego – opisywanego przez Thornicrofta – etapu rozwoju psychiatrii. Pierwszy etap związany był z lecznictwem w dużych, samodzielnych szpitalach psychiatrycznych, natomiast drugi z modelem psychiatrii środowiskowej. Kontakt pacjenta z psychiatrą może zostać nawiązany w trybie ambulatoryjnym, bez wcześniejszego skierowania przez lekarza POZ. Obecnie w kraju funkcjonuje 1 135 poradni zdrowia psychicznego, w których w 2012 roku przeprowadzono łączenie 14 498 konsultacji „pierwszorazowych” zakończonych rozpoznaniem schizofrenii.

W sytuacjach nagłych możliwe jest skorzystanie z konsultacji psychiatrycznej w izbie przyjęć szpitala psychiatrycznego lub szpitala ogólnego, posiadającego oddział psychiatryczny. Według danych Rocznika Statystycznego IPiN w roku 2010 w Polsce funkcjonowały 53 szpitale psychiatryczne całodobowe. Hospitalizacje mogą odbywać się także w trybie dziennym (265 oddziałów dziennych ogólno psychiatrycznych). Usługi świadczone w tego typu oddziałach w Polsce mają charakter przede wszystkim rehabilitacyjny. Przeznaczone są one dla pacjentów, którzy uzyskali remisję w leczeniu ambulatoryjnym bądź stacjonarnym, a wciąż wymagają intensywnych oddziaływań terapeutycznych.

Leczenie schizofreniiDostępne są dane wskazujące na istotny wpływ interwencji socjo- i psychoterapeutycznych, takich jak: trening umiejętności społecznych, terapia poznawczo-behawioralna, treningi usprawniania poznawczego i społeczno-poznawczego na poprawę kliniczną. Terapia skojarzona związana jest z mniejszą liczbą zmian leków i/lub rzadszym przerywaniem leczenia – (ang.) „compliance”, mniejszym ryzykiem nawrotu, częstszym wglądem w zaburzenie psychiczne („poczuciem bycia chorym”) oraz – co ważne – wyższą jakością życia i lepszym zakresem funkcjonowania społecznego.

Psychofarmakologia

Umożliwia obecnie szeroki zakres oddziaływania na dysfunkcyjny centralny układ nerwowy. Wśród dostępnych środków znajdują się leki stosowane od połowy ubiegłego stulecia i posiadające udowodnioną skuteczność oraz szeroko poznany zakres potencjalnych objawów niepożądanych. Mechanizm ich działania został udowodniony i związany jest z blokowaniem receptorów dopaminowych – głównie podklasy D2. Ograniczenie dostępu dopaminy do jej receptorów odpowiada za działanie przeciwpsychotyczne – redukujące takie objawy jak omamy i urojenia. Siła działania przeciwdopaminowego stała się kryterium ich przyporządkowania do leków przeciwpsychotycznych pierwszej generacji (LPIG). Leki te stosowane są nadal w zaostrzeniach procesów psychotycznych, a w uzasadnionych klinicznie przypadkach również w terapii długoterminowej – głównie w postaci iniekcji.Placówki psychiatryczne pozaszpitalnej opieki środowiskowej

Leki przeciwpsychotyczne II generacji należą obecnie do najczęściej stosowanych w farmakoterapii schizofrenii. W odróżnieniu od klasycznych (LPIG) ich działanie przeciwdopaminowe jest słabsze, a podstawowy mechanizm polega na blokowaniu przekaźnictwa serotoninowego – głównie mediowanego poprzez receptory 5HT podklasy 2A. Pomimo różnic pomiędzy przedstawicielami leków tej grupy w sile blokowania innych receptorów niż dopaminowe        D2 i serotoninowe 5HT2A z pewnym uproszczeniem można stwierdzić, że pozbawione są one następstw zbyt silnego zablokowania układu dopaminowego (np. jatrogennego parkinsonizmu), co negatywnie wpływa na współpracę lekarz-pacjent i zmniejsza compliance, zwiększając ryzyku nawrotu. Leki atypowe z reguły są lepiej tolerowane przez pacjentów, jednak i one posiadają odroczone w czasie objawy niepożądane. Warto nadmienić, że coraz częściej są formy iniekcyjne LPIIG, szczególnie przydatne w przypadku pacjentów niewspółpracujących i/lub źle tolerujących leki przeciwpsychotyczne pierwszej generacji.Placówki psychiatryczne

Postęp w technologii postaci leków oraz powszechny do nich dostęp spowodował podjęcie działań mających na celu usystematyzowanie obecnej wiedzy psychofarmakologicznej.

W ramach obowiązujących w Polsce schematów postępowania i zaleceń opracowano wytyczne leczenia schizofrenii. Dotyczą one pierwszego i kolejnego epizodu, leczenia podtrzymującego, zmiany leku oraz innych szczegółowych sytuacji klinicznych. Opracowania te są stale aktualizowane w oparciu o dane z doniesień naukowych i praktyki klinicznej.

Rokowanie

Obserwacyjne badania dotyczące rokowania w przebiegu schizofrenii wykazały, że długotrwałą remisję objawów uzyskano u 33%, długotrwałą wysoką jakość życia (Quality of Life) – u 27%, natomiast u 13% pacjentów długotrwałą remisję w zakresie ogólnego funkcjonowania19. Natomiast średnio- i długoterminowe obserwacje kohortowe wykazały, że u około 20% nastąpiło całkowite wyzdrowienie, łącznie 40% odzyskało dobry stopień funkcjonowania społecznego, a 16% chorych wyzdrowiało w późniejszej fazie leczenia.

Współpraca z pacjentem – compliance

Niestosowanie się do zaleceń lekarskich jest zjawiskiem powszechnym – niezależenie od rozpatrywanej dyscypliny medycznej, uznaje się, że 50% chorych nie przyjmuje leków zgodnie z zaleceniami. W psychiatrii ma ono swoje poważne konsekwencje – zarówno w odniesieniu do przebiegu naturalnego zaburzeń psychicznych, jak również ekonomiczne. Skuteczna farmakoterapia zmniejsza częstość długotrwałych i kosztownych pobytów szpitalnych, jednocześnie redukuje ryzyko stygmatyzacji i wykluczenia społecznego. Wykazano, że przerwanie leczenia przeciwpsychotycznego zwiększa 3,5 – krotnie prawdopodobieństwo zaostrzenia psychozy. W przypadku chorych z rozpoznaniem schizofrenii, częstość nieprzestrzegania zaleceń lekarskich jest większa niż u osób chorych somatycznie – rozpowszechnienie problemu waha się w granicach 20–90%. W badaniu pacjentów z pierwszym epizodem psychozy wykazano, że połowa z nich w niewystarczającym stopniu stosowała się do zaleceń lub nie przestrzegała ich w ciągu roku od rozpoczęcia leczenia. Leucht wykazał, że po 10 dniach od wypisania ze szpitala mniej niż 25% chorych na schizofrenię przestrzegało zaleceń tylko częściowo lub nie stosowało ich wcale, a odsetek ten zwiększył się do 50% po roku oraz 75% po dwóch latach od hospitalizacji. Niestosowanie się do zaleceń związane jest także z rodzajem instytucji świadczącej usługi. Zjawisko występuje rzadziej wśród pacjentów szpitali, a częściej (do 90%) w warunkach terapii środowiskowej prowadzonej z ograniczonym nadzorem medycznym. Dostępne dane wskazują na wagę problemu ograniczeń w przestrzeganiu zaleceń lekarskich, rozwiązanie którego nadal stanowi wyzwanie dla środowiska medycznego.Narodowy program zdrowia

Narodowy Program

W oparciu o szereg aktów i inicjatyw Unii Europejskiej oraz wytycznych Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) na drodze rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów w dniu 28 grudnia 2010 roku uchwalono Narodowy Program Ochrony Zdrowia Psychicznego. Dokument ten zawarł kierunki działania, harmonogram, zakres obowiązków oraz budżet, mające na celu „zbliżenie dostępu opieki psychiatrycznej” do środowiska życia pacjentów i ich rodzin. Na jego kanwie, dzięki lokalnym inicjatywom – podobnie jak w większości krajów rozwiniętych – tworzy się sieć wsparcia społecznego. Model ten ma jeszcze jedno niezmiernie ważne zadanie w kontekście społecznym – „destygmatyzację” pacjentów obciążonych doświadczeniem schizofrenii.

Narodowy Program Zdrowia uchwalony 28 grudnia 2010 roku

Dokument ten zawiera kierunki działania, harmonogram, zakres obowiązków oraz budżet, mając na celu „zbliżenie dostępu opieki psychiatrycznej” do środowiska życia pacjentów i ich rodzin.